บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) จัดงานประกาศผลและมอบรางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ ครั้งที่ ๕ ประจำปี ๒๕๕๑ ให้แก่อาจารย์จุลทัศน์ พยาฆรานนท์ อาจารย์ผู้รอบรู้ทางด้านศิลปะและวัฒนธรรมไทย

รางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ จัดขึ้นเป็นประจำทุกปี โดยเริ่มตั้งแต่ปี ๒๕๔๗ ทั้งนี้เพื่อเป็นอนุสรณ์ และสืบสานแนวความคิดของคุณชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ อดีตประธานกรรมการบริหาร บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) โดยเป็นการมอบรางวัลให้แก่หนังสือดีที่ เป็นแบบอย่างของการทำงานสร้างสรรค์ เพื่อส่งเสริมหนังสือนั้นให้แพร่หลาย ทั้งกระตุ้นให้นักเขียน สำนักพิมพ์ และหน่วยงานต่างๆ เห็นความสำคัญของการจัดพิมพ์หนังสือดีเพิ่มขึ้น

สำหรับปี ๒๕๕๑ เพื่อให้รางวัลมีบทบาทต่อสังคมในวงกว้างมากขึ้น จึงได้เปลี่ยนรูปแบบของรางวัล จากเดิมที่ให้แก่หนังสือดี มาเป็นให้แก่บุคคลหรือหน่วยงาน ประกอบด้วยคุณลักษณะ ดังนี้

๑. ทำงานสร้างสรรค์เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ที่ก่อให้เกิดการพัฒนาชีวิตและสังคมในวงกว้าง
๒. อุทิศตนเพื่อความก้าวหน้าในวงงานของตนอย่างต่อเนื่อง
๓. มีบทบาทที่ส่งผลกระทบเชิงบวกต่อวัฒนธรรมการเรียนรู้ รวมทั้งต่อสังคมและคุณภาพชีวิตของผู้คน
๔. มีผลงานอันทรงคุณค่าเป็นที่ยอมรับให้ประจักษ์แก่สังคม

เมตตา อุทกะพันธุ์ ประธานกรรมการบริหาร บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า “การบูชาบุคคลที่ควรบูชานั้น ถือเป็น ๑ ในมงคล ๓๘ ประการซึ่งพระพุทธเจ้าตรัสไว้ ว่าเป็นเหตุอันนำมาซึ่งความเจริญแห่งชีวิต... รางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ เป็นเสมือนการสะท้อนภาพลักษณ์ที่สำคัญอีกด้านหนึ่งของคุณชูเกียรติ นอกเหนือจากการเป็นนักธุรกิจที่ประสบความสำเร็จในธุรกิจสิ่งพิมพ์ นั่นคือภาพลักษณ์ตามคำกล่าวของ ศาสตราจารย์นายแพทย์ประเวศ วะสี ในหนังสือมะเร็งขึ้นสมอง ที่ว่า ‘คุณชูเกียรติเป็นตัวอย่างของคนดีที่มีความสำเร็จในชีวิตสูง อย่างน้อยในสี่ด้านด้วยกัน คือ ๑. ด้านเศรษฐกิจ หลุดพ้นจากความยากจน ๒. มีครอบครัวที่ดี ๓. ได้ทำงานที่มีคุณค่าต่อสาธารณะ และ ๔. สามารถดำรงตนอยู่ในความดีได้ การสามารถดำรงตนอยู่ในความดีท่ามกลางความสำเร็จเป็นเรื่องยาก เพราะความสำเร็จทำให้เกิดอหังการ และเสื่อมจากความดี’ ดังนั้นรางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ จึงนอกจากเป็นเครื่องรำลึกถึงความดีของคุณชูเกียรติแล้ว ยังเป็นการสืบสานปณิธานของคุณชูเกียรติ ที่มุ่งบำเพ็ญประโยชน์เพื่อสังคมให้คงอยู่ต่อไปด้วย”

งานประกาศและมอบรางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ ครั้งที่ ๕ ประจำปี ๒๕๕๑
ณ อมรินทร์คอร์เปอเรทปาร์ค ห้องคอนเวนชั่น ๑ – ๒
วันพฤหัสบดีที่ ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๑ เวลา ๑๔.๐๐ – ๑๗.๐๐ น.

ในปีนี้ผู้ที่ได้รับรางวัล ได้แก่ อาจารย์จุลทัศน์ พยาฆรานนท์ ภาคีสมาชิก สำนักศิลปกรรมราชบัณฑิตยสถาน ผู้เชี่ยวชาญทางด้านศิลปะไท อาจารย์พิเศษ ภาควิชาศิลปะไทย คณะจิตรกรรม ประติมากรรม และภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร และมีผลงานเด่นๆ มากมาย อาทิเช่น ตำราเรียนชุดไทยศึกษาของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมธิราช ลายรดน้ำและลายกำมะลอ ช่างสิบหมู่ , อภิธานศัพท์เรือนไทยภาคกลาง รวมทั้งงานเขียนบทโทรทัศน์และวิทยุศึกษา เช่น รายการ “จดหมายเหตุกรุงศรี” ทางสถานีโทรทัศน์ช่อง ๗ และรายการ “ฝนจากฟ้า” ทางสถานีโทรทัศน์ช่อง ๕ สอนปั้นตุ๊กตาชาววัง บางเสด็จ จังหวัดอ่างทอง ในพระราชูปถัมภ์ ของสมเด็จพระบรมราชินีนาถ ร่างแบบภาพจิตรกรรมและลวดลาย ตกแต่งฝาผนัง เสา ณ พระที่นั่งไพศาลทักษิณ พระบรมมหาราชวัง ร่างแบบลวดลายปั้นปูนหน้าบันซุ้มคูหา ๔ ด้าน และกรรมการบูรณะพระศรีรัตนมหาเจดีย์ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม กรรมการในราชบัณฑิตยสถาน ประธานกรรมการอำนวยการเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังอุโบสถวัดอัมพวันเจติยาราม จังหวัดสมุทรสงคราม ที่ปรึกษาคณะทำงานจัดทำหนังสือ “พระมหาชนก” พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ฯลฯ

อาจารย์จุลทัศน์เคยได้รับเกียรติคุณต่างๆ มากมาย อาทิเช่น บุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขาทัศนศิลป์ สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๓๘ , ศิลปศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (ศิลปกรรม) สถาบันราชภัฏธนบุรี พ.ศ.๒๕๔๔ , ถวายงานพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวตั้งแต่พ.ศ. ๒๕๐๕ จนได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์สี่ครั้ง ชั้นสูงสุด คือ ชั้นทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๖ และศิลปดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (ศิลปะไทย) คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร พ.ศ. ๒๕๕๑

ภายในงานได้มีการขับเสภา โดยครูแจ้ง คล้ายสีทอง ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) ซึ่งประพันธ์โดยคุณไพวรินทร์ ขาวงาม กวีซีไรต์ และการเสวนาในหัวข้อ “วิถีไทย – ไฟศิลป์ -วิญญาณครู” เพื่อเชิดชูเกียรติอาจารย์จุลทัศน์ โดย อาจารย์ธรรมเกียรติ กันอริ, ดร.วินัย พงศ์ศรีเพียร, อาจารย์ปัญญา วิจินธนสาร และดำเนินรายการโดยคุณสายสวรรค์ ขยันยิ่ง

อาจารย์ธรรมเกียรติ กันอริ นักคิด นักเขียน ซึ่งเคยได้รับรางวัลจากกองทุนอายุมงคล โสณกุล กล่าวว่า “ผมรู้จักอ.จุลทัศน์ ๔๐ ปีที่แล้ว ต่อมาได้ทำงานใกล้ชิดกัน อ.จุลทัศน์ได้มาถวายความรู้กับพระ ในเรื่องศิลปะ ผมเห็นวิธีการถ่ายทอดความรู้ ความเป็นครู มีกุศโลบายในการแก้ปัญหา ท่านมีความเป็นผู้ใหญ่ วินิจฉัยดีนำเสนอเรื่องที่เรามองไม่เห็น”

ดร.วินัย พงศ์ศรีเพียร นักประวัติศาสตร์ และอาจารย์ประจำภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร กล่าวว่า “อาจารย์จุลทัศน์ มีบทบาทในสังคมไทย คือ ๑. เป็น Thai Scolarship นักวิชาการแบบไทย ผ่านการศึกษาแบบไทย สุ จิ ปุ ลิ ฟังมาก จดจ่อเอาจริงเอาจัง เอาความรู้มาทบทวน มีการจดบันทึกทำให้มีรากฐานความเป็นครูถ่ายทอดได้ชัดเจน ๒.มีความรู้องค์รวม เป็นต้นไม้ใหญ่ที่รู้หลากวิชา มีบูรณภาพทางวิชาการ ๓. วิธีการได้ความรู้ ได้ความรู้จากความเข้าใจ ซึมซับ และเป็นความรู้จากประสบการณ์ เชื่อมโยงความรู้จากหลายสาขา เป็นคลังความรู้ และเป็นสุภาพบุรุษนักปราชญ์ชาววัง”

อาจารย์ปัญญา วิจินธนสาร คณบดีคณะจิตรกรรม ประติมากรรม และภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ผู้สร้างสรรค์จิตรกรรมแบบประเพณีจนได้รับรางวัลระดับประเทศ กล่าวในฐานะลูกศิษฐ์ว่า “อาจารย์จุลทัศน์มีความรู้ด้านศิลปะไทยลึกซึ้ง และรู้ศิลปะสมัยใหม่ดีด้วย ซึ่ง ๒ อย่างต่างกัน อาจารย์เป็นครูที่พูดกับลูกศิษย์เหมือนมิตร ดูเหมือนดุ แต่ฟังสบาย พูดตรง ไม่เอาใจใคร ”

๑. เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่คุณชูเกียรติ อุทกะพันธุ์
๒. เพื่อเชิดชูหนังสือดีที่เป็นแบบอย่างของการทำงานสร้างสรรค์
๓. เพื่อส่งเสริมให้หนังสือดีนั้นแพร่หลายเป็นที่ประจักษ์แก่สาธารณชน
๔. เพื่อสนับสนุนให้นักเขียนไทยในปัจจุบันสร้างสรรค์งานที่มีคุณค่าดีเด่นมากกว่าเดิม
๕. เพื่อกระตุ้นให้หน่วยงานและสำนักพิมพ์ต่างๆ เห็นความสำคัญของการจัดพิมพ์หนังสือดีเพิ่มขึ้น

ดร.วทัญญู ณ ถลาง
คุณหญิงจำนงศรี หาญเจนลักษณ์
เรืองชัย ทรัพย์นิรันดร์
อาจารยธรรมเกียรติ กันอริ
รองศาสตราจารย์พิษณุ ศุภนิมิตร
สุภาวดี โกมารทัต
คำนูณ สิทธิสมาน

รางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ ครั้งที่ ๕ ประจำปี ๒๕๕๑

นายจุลทัศน์ พยาฆรานนท์ เป็นแบบอย่างของบัณฑิตผู้ทรงภูมิธรรมและภูมิปัญญา ที่ได้บากบั่นทำงานทางด้านศิลปวัฒนธรรมอย่างมั่นคง ต่อเนื่องยาวนานกว่า ๕ ทศวรรษ นับตั้งแต่สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนเพาะช่าง เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๕ จนถึงปัจจุบัน อีกทั้งเป็นแบบอย่างของครู ผู้อุทิศตนถ่ายทอดความรู้สู่คนรุ่นหลังอย่างจริงจังในสถาบันต่างๆ เช่น มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร มหาวิทยาลัยศิลปากร

ในฐานะนักวัฒนธรรมศึกษา นายจุลทัศน์ พยาฆรานนท์ ขึ้นชื่อว่าเป็นรัตตัญญู ผู้รอบรู้ทั้งวัฒนธรรมหลวงและวัฒนธรรมราษฎร์ ถือเป็นสรณะทางวิชาการ หรือแหล่งข้อมูลอ้างอิงที่เชื่อถือได้ จนได้รับเชิญเข้าร่วมงานในฐานะผู้ทรงคุณวุฒิในหน่วยงานต่างๆ เช่น ราชบัณฑิตยสถาน คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย สถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นอกจากนี้ เขายังได้ “สืบสาน” ความเป็นไทยให้ปรากฏเป็นบทความและหนังสือจำนวนมาก เช่น หัวโขน ช่างสิบหมู่ ลายรดน้ำและลายกำมะลอ อภิธานศัพท์เรือนไทยภาคกลาง รูปแบบและวิวัฒนาการจิตรกรรมสมัยรัตนโกสินทร์

ในฐานะศิลปินและนักศิลปศึกษา นายจุลทัศน์ พยาฆรานนท์ ได้ “สร้างสรรค์” ผลงานฝากไว้ในสถานที่สำคัญหลายแห่ง เช่น ออกแบบร่างเทวสถานหลักเมือง กรุงเทพฯ ร่างแบบลวดลายปั้นปูนหน้าบันซุ้มคูหาของพระศรีรัตนเจดีย์ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม รวมทั้งมีส่วนอย่างสำคัญในการจัดทำหนังสือพระมหาชนก และภาพจิตรกรรมฝาผนังวัดอัมพวันเจติยาราม สมุทรสงคราม นอกจากนี้ งานเขียนส่วนใหญ่ของเขา ยังเป็นประดุจกล้องส่องให้เราเห็นความงามในศิลปะไทยในมิติที่ประณีต และลึกซึ้งยิ่งกว่าเดิม สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า “ขุมกำลังของบัณฑิตคือการไตร่ตรองโดยพินิจ”

ในฐานะครู นายจุลทัศน์ พยาฆรานนท์ มีบทบาทในการบุกเบิกการสอนวิชาลายไทย และก่อตั้งคณะศิลปประจำชาติขึ้น ในโรงเรียนเพาะช่าง เขาไม่เพียงบำเพ็ญตนเป็นครูผู้ให้โดยไม่หวงวิชาเท่านั้น หากยัง “ส่งเสริม” ให้ศิษย์ได้มีโอกาสแสดงออกซึ่งความรู้ความสามารถอย่างเต็มที่

ด้วยคุณูปการแห่งการเป็นผู้สืบสาน สร้างสรรค์ และส่งเสริมศิลปะและวัฒนธรรมไทยมาโดยตลอดนี้ หลังจากที่คณะกรรมการตัดสิน ได้ร่วมกันพิจารณาอย่างรอบด้านแล้ว จึงเห็นสมควรให้นายจุลทัศน์ พยาฆรานนท์ ได้รับรางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๕๑

วทัญญู ณ ถลาง
จำนงศรี หาญเจนลักษณ์
เรืองชัย ทรัพย์นิรันดร์
ธรรมเกียรติ กันอริ
พิษณุ ศุภนิมิตร
สุภาวดี โกมารทัต
คำนูณ สิทธิสมาน

จุลทัศน์ พยาฆรานนท์

ผู้ได้รับรางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๕๑

อาจารย์จุลทัศน์ พยาฆรานนท์ เกิดเมื่อวันที่ ๒๙ มกราคม พ.ศ. ๒๔๗๖ ในวัยเด็กมีใจรักภาษาไทย อ่านหนังสือทุกชนิด จนกระทั่งมารดา (นางทิ้ง พยาฆรานนท์) แนะนำให้เรียนทางช่างเขียน และนำไปฝากฝังกับเหม เวชกร ซึ่งขณะนั้นมีสำนักงานทำบล็อกอยู่ที่เชิงสะพานพุทธ จึงเป็นจุดเริ่มต้นให้ได้เริ่มศึกษาวิธีการทำบล็อกแม่พิมพ์ต่างๆ จากหัวหน้าช่าง อันเป็นพื้นฐานด้านงานช่างในเวลาต่อมา

ต่อมาใน พ.ศ. ๒๔๙๕ เข้าเรียนที่โรงเรียนเพาะช่าง เอกวิชาช่างเขียน จนได้วุฒิการศึกษาประโยคประถมการช่าง (ป.ป.ช.) ระหว่างเรียนยังได้รับจ้างเขียนรูป โปสเตอร์ต่างๆ ด้วย เมื่อได้ค่าจ้างก็นำไปซื้อหนังสือที่ต้องการ ครั้นเรียนจบก็เริ่มต้นชีวิตการทำงานด้วยการเป็นครู ด้วยความเป็นคนรักในความรู้ หลังจากทำงานแล้วระยะหนึ่ง จึงได้ไปศึกษาต่อระดับปริญญาตรีที่วิทยาลัยวิชาการศึกษาประสานมิตร สาขามัธยมศึกษา ใน พ.ศ. ๒๕๑๗ (ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร) จนได้รับปริญาการศึกษาบัณฑิต เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง

เริ่มต้นชีวิตครูครั้งแรกที่โรงเรียนช่างอากาศอำรุง เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๘ หลังจากสอนได้หนึ่งปีก็สอบวุฒิประโยคมัธยมการช่าง (ป.ม.ช.) แล้วย้ายไปสอนที่โรงเรียนมัธยมสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ อยู่ ๓ ปี จากนั้นกลับมาสอนวิชาช่างวาดเขียน ที่โรงเรียนการช่างสตรีธนบุรี (ปัจจุบันคือวิทยาลัยอาชีวศึกษาธนบุรี) ซึ่งที่นี่เองที่ได้ให้ประสบการณ์วิชาช่าง และเป็นประโยชน์แก่ชีวิตในภายหลัง

พ.ศ. ๒๕๐๒ สอบเข้าทำงานที่โรงเรียนเพาะช่าง โดยได้ริเริ่มวิชาการออกแบบเครื่องหนัง และเขียนตำราขึ้น ถัดจากนั้นอีก ๒ ปี จึงเปลี่ยนมาอยู่แผนกวิจิตรศิลป์ และได้ริเริ่มวิชาลายไทยขึ้นเป็นครั้งแรก แผนกวิจิตรศิลป์ได้ยกระดับขึ้นเป็นภาควิชา และเป็นคณะตามลำดับ ภายใต้ความดูแลของท่าน ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๑๕ จึงได้ก่อตั้งคณะศิลปประจำชาติขึ้น รวมเวลาอยู่ที่โรงเรียนเพาะช่างทั้งสิ้น ๑๙ ปี หลังจากนั้นใน พ.ศ. ๒๕๒๐ได้ย้ายไปสอนที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร ๖ ปี จนกระทั่งมหาวิทยาลัยศิลปากร เปิดภาควิชาศิลปะไทยขึ้นในคณะจิตรกรรม ประติมากรรม และภาพพิมพ์ จึงได้โอนไปรับตำแหน่งที่นั่น และทำงานสอนหนังสือจนเกษียณอายุราชการ

ในระหว่างรับราชการได้เริ่มงานเขียนหนังสือมาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๐ ทั้งตำราและบทความวิชาการ รวมทั้งงานเขียนบทโทรทัศน์และวิทยุศึกษา เช่น รายการ “จดหมายเหตุกรุงศรี” ทางสถานีโทรทัศน์ช่อง ๗ และรายการ “ฝนจากฟ้า” ทางสถานีโทรทัศน์ช่อง ๕

ปัจจุบันท่านเป็นภาคีสมาชิก สำนักศิลปกรรมของราชบัณฑิตยสถาน

เกียรติคุณ

ผลงานที่ผ่านมา

หนังสือ/ตำรา

- ตำราเรียนชุด ไทยศึกษา ของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมธิราช
- ตำราลายรดน้ำและลายกำมะลอ
- ช่างสิบหมู่
- อภิธานศัพท์เรือนไทยภาคกลาง
- เรือนไทย
- หัวโขน
- งานประดับมุก (ภาษาอังกฤษ)
- เครื่องรัก
- จิตรกรรมไทย ฯลฯ

งานวิจัย

- รูปแบบและวิวัฒนาการจิตรกรรมสมัยรัตนโกสินทร์
- วัดในกรุงรัตนโกสินทร์ ๒๐๐ ปี
- พระราชวังหลวงสมัยอยุธยาในกฎมณเฑียรบาล
- เรือนเครื่องผูก
- หมู่บ้านช่างในกรุงศรีอยุธยา

ศิลปกรรม

- สอนปั้นตุ๊กตาชาววัง บางเสด็จ จังหวัดอ่างทอง ในพระราชูปถัมภ์ของสมเด็จพระบรมราชินีนาถ
- ออกแบบร่างเทวสถานหลักเมือง กรุงเทพมหานคร
- ร่างแบบภาพจิตรกรรมและลวดลายตกแต่งฝาผนัง เสา ณ พระที่นั่งไพศาลทักษิณ พระบรมมหาราชวัง
- ร่างแบบลวดลายปั้นปูนหน้าบันซุ้มคูหา ๔ ด้าน พระศรีรัตนมหาเจดีย์ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ฯลฯ

กรรมการในราชบัณฑิตยสถาน

- กรรมการชำระพจนานุกรม
- กรรมการกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการใช้ภาษาไทย
- กรรมการชำระและศึกษากฎหมายไทยโบราณ
- กรรมการจัดทำพจนานุกรมโบราณศัพท์

กรรมการและอนุกรรมการอื่นๆ

- กรรมการบูรณะวัดพระศรีรัตนศาสดารามและพระบรมมหาราชวัง พ.ศ. ๒๕๒๕
- กรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย กรมศิลปากร
- กรรมการสำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี
- กรรมการที่ปรึกษาโครงการสารานุกรมวัฒนธรรมภาคกลาง สถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- กรรมการที่ปรึกษาหอไทยนิทัศน์ สำนักวัฒนธรรมแห่งชาติ
- ประธานกรรมการอำนวยการเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังอุโบสถวัดอัมพวันเจติยาราม จังหวัดสมุทรสงคราม
- อนุกรรมการจดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน รัชกาลที่ ๕
- ที่ปรึกษาคณะทำงานจัดทำหนังสือ “พระมหาชนก” พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว