มรณกรรมของ คุณชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ ประธานกรรมการบริหาร บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) เมื่อวันที่ ๑๐ ธันวาคม ๒๕๔๕ ไม่เพียงเป็นความสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ของญาติมิตร และพนักงานทุกระดับของบริษัทซึ่งท่านเป็นผู้ก่อตั้งเท่านั้น หากยังเป็นความสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ของวงการหนังสือไทยด้วย

ในฐานะผู้ประกอบธุรกิจสิ่งพิมพ์ คุณชูเกียรติได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า การที่ท่านประสบความสำเร็จและเป็นที่ยอมรับนับถือนั้น มิได้เกิดจากความเก่งด้านการบริหาร และการมองเห็นช่องทาง หรือโอกาสทางธุรกิจเท่านั้น แต่รวมถึงต้นทุนอันสำคัญที่มีอยู่ในตัว นั่นคือความรักและความใฝ่รู้ ความรักเป็นแรงผลักดันให้ท่านกล้าคิด กล้าผลิต และกล้าลงทุนพิมพ์หนังสือดีๆ ฉันใด ความใฝ่รู้ก็ทำให้ท่านต้องพัฒนาตน พัฒนางาน และพัฒนาปัญญาให้เจริญรุดหน้าฉันนั้น

ด้วยเหตุนี้หนังสือดีบางเล่ม เช่น สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ นอกจากไม่เก็บค่าพิมพ์แล้ว คุณชูเกียรติยังสมทบให้เป็นทุนในการสร้างสถาบันทักษิณคดีศึกษา ที่จังหวัดสงขลา ส่วนหนังสือดรรชนีค้นคำในกฎหมายตราสามดวง ประชุมพงศาวดารฉบับราษฎร์ ตำราพระโอสถพระนายรายณ์ คุณชูเกียรติก็ตัดสินใจพิมพ์ เพราะเล็งเห็นประโยชน์ในด้านการศึกษาเป็นหลัก

สิ่งที่คุณชูเกียรติเน้นเสมอมาคือคุณภาพด้านเนื้อหา คุณภาพการผลิต และคุณภาพการพิมพ์ ซึ่งเน้นว่าต้องรักษาระดับให้คงเส้นคงวา "และถ้าวันนี้ดีแล้ว พรุ่งนี้ต้องให้ดียิ่งๆ ขึ้นไปอีก" โดยนัยนี้ การทำหนังสือเล่มแล้ว เล่มเล่า ของเขาจึงไม่ต่างอะไรกับเกษตรกร ผู้หว่านเมล็ดพันธุ์แห่งความรักลงบนแผ่นดินกระดาษ เพื่อให้งอกงามในความรู้สึกนึกคิดของผู้คนที่ได้อ่าน

การที่คุณชูเกียรติ ในนามบริษัทเครืออมรินทร์ ได้รับรางวัล Tokyo Creation Award ในสาขาเอเชียนอะวอร์ด จากสมาคมโตเกียวแฟชั่นแห่งประเทศญี่ปุ่น เมื่อปี ๒๕๓๓ ในฐานะที่เป็นผู้สร้างสรรค์และพัฒนากิจการพิมพ์ และสิ่งพิมพ์ดีเด่น ซึ่งมีผลอย่างมากต่อชีวิตวัฒนธรรมของสังคมไทย รวมทั้งเป็นผู้อุทิศตนเพื่อความก้าวหน้า ในการใช้เทคโนโลยีการพิมพ์ในระดับสูงสุดของประเทศไทย ย่อมเป็นหลักฐานพยานในเรื่องนี้ดีอยู่แล้ว

รางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ ได้ถือกำเนิดขึ้นในปี ๒๕๔๗ เพื่อเป็นอนุสรณ์แด่คุณชูเกียรติ ด้วยการเชิดชูหนังสือดี ชนิดที่เป็นแบบอย่างของการทำงานสร้างสรรค์ โดยมุ่งหวังส่งเสริมหนังสือนั้น ให้แพร่หลายไปในวงกว้าง ทั้งกระตุ้นให้นักเขียน สำนักพิมพ์ และหน่วยงานต่างๆ เห็นความสำคัญของการจัดพิมพ์หนังสือดีเพิ่มขึ้น

ในปีต่อมาได้แบ่งการพิจารณาหนังสือดีออกเป็น ๖ สาขา คือ สาขาความรู้ทั่วไป สาขาศาสนาและปรัชญา สาขาประวัติศาสตร์และโบราณคดี สาขาการเมืองและเศรษฐศาสตร์ สาขาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา และสาขาศิลปะและวรรณกรรม

สำหรับปี ๒๕๕๑ เพื่อให้รางวัลมีบทบาทที่ชัดเจนยิ่งขึ้น จึงได้เปลี่ยนรูปแบบของรางวัลจากเดิมที่ให้แก่หนังสือดี มาให้แก่บุคคล หรือหน่วยงานที่เป็นแบบอย่างของการทำงานสร้างสรรค์ ซึ่งประกอบด้วยคุณลักษณะดังนี้

๑. ทำงานสร้างสรรค์เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ที่ก่อให้เกิดการพัฒนาชีวิตและสังคมในวงกว้าง
๒. อุทิศตนเพื่อความก้าวหน้าในวงงานของตนอย่างต่อเนื่อง
๓. มีบทบาทที่ส่งผลกระทบเชิงบวกต่อวัฒนธรรมการเรียนรู้ รวมทั้งต่อสังคมและคุณภาพชีวิตของผู้คน
๔. มีผลงานอันทรงคุณค่าเป็นที่ยอมรับให้ประจักษ์แก่สังคม

ทั้งนี้เพื่อแสดงให้เห็นว่า มรดกทางความคิดที่คุณชูเกียรติฝากไว้นั้นยังไม่ตาย และเป็นแนวทางที่ประชาคมอมรินทร์จะสืบทอดต่อไป ให้สมกับอาชีวปฏิญาณที่ว่า "เราทำงานเพื่อความสุขและความรุ่งโรจน์ของสังคม"